John Dewey - một nhà giáo, một triết gia, một nhà cải cách và là nhà tư tưởng lớn của Mỹ trong thế kỷ 20 từng nói “Giáo dục không chỉ để chuẩn bị cho cuộc sống, mà giáo dục chính là cuộc sống. Bởi mỗi đứa trẻ, mỗi học sinh với học tập, chính là học qua trải nghiệm và điều này luôn có giá trị sâu sắc nhất cho mỗi cuộc đời của con người chúng ta”. Một trong những mục tiêu của giáo dục, chính là để dạy con người ta biết cách làm việc. Chỉ khi làm việc thì mọi năng lượng sáng tạo của bộ não mới có thể phát huy. Chỉ khi làm việc thì giá trị của kiến thức học được mới có thể trở thành những thành quả lao động. Chính bởi vậy, việc triển khai thực hiện mô hình “Giáo dục nhà trường gắn liền với hoạt động lao động và sản xuất” là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của các nhà trường hiện nay, nhằm dạy cho học sinh biết cách làm việc, phát triển năng lực. Hiệu quả đạt được ở học sinh qua hoạt động lao động đó là hình thành niềm tin trong tâm hồn học sinh rằng các em sẽ cảm nhận được lao động là vinh quang, là tự hào, là trách nhiệm của mỗi con người trong cuộc sống. Điều đó sẽ kích thích nhiều hơn nữa ý chí học tập của các em.

Ngay từ đầu năm học 2023-2024, Trường Tiểu học Song Mai đã xây dựng kế hoạch cụ thể để thực hiện 6 mô hình trọng tâm của ngành giáo dục, trong đó có mô hình “Giáo dục nhà trường gắn liền với hoạt động lao động và sản xuất”, triển khai tới toàn bộ cán bộ, giáo viên, nhân viên, phụ huynh và học sinh toàn trường.

Với quan điểm môi trường giáo dục tốt sẽ là nơi học sinh phát triển nhân cách tốt, nhà trường luôn tạo điều kiện tốt nhất cho không gian học tập của các em. Có thể kể đến từ con đường ngoài cổng trường đi vào, từ sân trường đến các bồn cây hay dọc hành lang mỗi lớp học, khu vực vệ sinh công cộng của nhà trường,... tất cả đều được khéo léo trồng cây, hoa... Đặc biệt, tất cả đều do chính các em học sinh duy trì chăm sóc, tạo không gian trường học thêm gần gũi, trong sạch và thân thiện. 

Từ việc làm đơn giản nhất trong nhà trường là duy trì nền nếp trực nhật lớp cho học sinh, hoạt động “một phút sạch trường” đến việc tổ chức định kỳ các buổi tổng vệ sinh trường, lớp học với sự tham gia của giáo viên, nhân viên, học sinh qua đó rèn cho các em làm quen dần với lao động, góp phần quan trọng trong việc tạo dựng không gian nhà trường luôn sáng - xanh - sạch - đẹp. Xuất phát từ những hành động nhỏ nhưng hiệu quả đem lại không hề nhỏ, trực tiếp tham gia lao động giúp các em có ý thức tự giác, thói quen giữ vệ sinh chung, sống có trách nhiệm, biết phối hợp, hỗ trợ, yêu lao động, tôn trọng thành quả và giá trị lao động, đồng thời tự hoàn thiện các chuẩn mực đạo đức, kỹ năng sống cần thiết.

Trong không gian mỗi lớp học, dưới sự hướng dẫn của các cô giáo chủ nhiệm, các em học sinh được chủ động, tích cực và thỏa sức sáng tạo trang trí lớp học theo từng chủ điểm các tháng. Tất cả đã tạo nên những bức tranh rất sinh động, phù hợp với đặc điểm tâm lý học sinh. Điều đó đã tạo nên môi trường học tập thân thiện, gần gũi, giúp các em tăng cường tình yêu trường lớp, thầy cô và bạn bè, gắn bó với trường lớp của mình,... tạo động lực để cố gắng học tập tốt hơn nữa.

Không chỉ có vậy, việc xây dựng và thực hiện mô hình “Giáo dục nhà trường gắn liền với hoạt động lao động và sản xuất” còn được nhà trường kết hợp tổ chức qua các hoạt động trải nghiệm, các buổi ngoại khóa, tiêu biểu là buổi ngoại khóa tại khu du lịch sinh thái cộng đồng Bản Ven Xanh - Xã Xuân Lương - Huyện Yên Thế trong ngày 26/12/2023 vừa qua. Tại đây, học sinh đã được tham gia vào nhiều hoạt động như làm gốm, nấu cơm bằng niêu đất, làm bánh trôi nước, tham quan và nổi bật nhất là trải nghiệm quy trình sản xuất chè xanh. Các em đã được tự tay hái những búp chè non tại đồi chè, được thăm quan xưởng sản xuất chè, xem hoạt động của máy sao chè, quy trình lên men tự nhiên cho lá chè và thực hiện đóng chè vào túi để được thành phẩm bán ra thị trường.

Thông qua các hoạt động trải nghiệm đó, giúp các em học sinh được rèn luyện những kĩ năng cơ bản về cách làm gốm, cách hái chè. Với hoạt động thiết thực này đã cung cấp cho các em những kỹ năng sống cần thiết, các em cũng hiểu rõ hơn vai trò, giá trị kinh tế của cây chè mang lại cho con người và địa phương nơi đó. Nhờ đó các em cũng hứng thú hơn với bộ môn Địa lí, gắn việc học với thực tiễn cuộc sống.

Trong quá trình lao động, không chỉ giúp các em tiếp cận với những kiến thức thực tế, các thầy cô còn khéo léo tích hợp vào đó việc giáo dục môi trường, giáo dục cho các em tình yêu lao động, và giáo dục cả sự sẻ chia vất vả đối với những bà con nông dân hay với chính cha mẹ các em. Với các hoạt động làm việc nhóm, các em hiểu được rằng để có thể sắp xếp công việc thì cần sự phối hợp ăn ý, cần có sự cẩn thận và tính kỉ luật, trách nhiệm khi tham gia lao động. Để có kết quả lao động hiệu quả thì cần biết lên mạng tra cứu thông tin, cần nghe các thầy cô hướng dẫn cụ thể, cần cả sự chăm chỉ, cần mẫn. Có những bài học đôi khi giảng cả một ngày, thậm chí nhiều ngày mà học sinh không hiểu được rõ được sâu, nhưng chỉ cần được trải nghiệm thì các em sẽ tổng kết được rất nhiều điều, nhiều bài học khác nhau một cách trực quan, rõ nét. Đó cũng chính là điều mà các thầy, cô trường Tiểu học Song Mai hướng tới khi tổ chức thực hiện mô hình này.

Mô hình đã đạt được mục đích cụ thể hóa việc thực hiện nguyên lý giáo dục: Học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, lý luận gắn với thực tiễn. Bước đầu, mô hình đã đem lại hiệu quả tích cực trong việc dạy chữ gắn với hoạt động lao động và sản xuất của nhà trường. Không chỉ tạo không khí học tập thoải mái, phát huy tính sáng tạo, tích cực của học sinh, mô hình còn góp phần giúp các em phát triển nhân cách, nâng cao kiến thức và kỹ năng sống, bổ sung kiến thức thực tế, hiểu hơn về môi trường sống xung quanh.

Liên đội Trường Tiểu học Song Mai